Benarkah Watak Megat Panji Alam Dalam Hikayat Hang Tuah Sebenarnya Merujuk Kepada Sultan Ahmad Pahang?
Oleh: Studions Production – Explorasi Misteri Mistik
Pendahuluan
Nama Megat Panji Alam bukanlah sesuatu yang asing dalam dunia persuratan Melayu. Bagi mereka yang pernah membaca Hikayat Hang Tuah, watak ini sering dikaitkan sebagai tunangan kepada Tun Teja yang akhirnya kehilangan bakal isterinya apabila Hang Tuah berjaya membawa Tun Teja ke Melaka atas titah Sultan Mahmud Shah.
Namun, persoalan yang jarang dibincangkan ialah:
Benarkah Megat Panji Alam benar-benar wujud sebagai individu dalam sejarah? Atau adakah beliau sekadar watak yang diwujudkan oleh pengarang hikayat bagi menghidupkan jalan cerita?
Persoalan inilah yang membawa Team Explorasi Misteri Mistik (EMM) kembali ke Makam Bersejarah Lubuk Pelang, Kampung Bukit Ketupat, Jerantut, Pahang, selepas kali pertama menjejakkan kaki ke lokasi ini sekitar empat tahun lalu.
Namun kali ini, objektifnya jauh berbeza.
Kami bukan sekadar ingin menziarahi makam bersejarah, tetapi mahu menyelidik satu dapatan yang berpotensi mengubah cara masyarakat memahami Hikayat Hang Tuah.
Sebuah Makam Yang Menyimpan Persoalan
Perjalanan menuju ke Makam Bersejarah Lubuk Pelang mengambil masa kira-kira 4.6 kilometer dari jalan utama melalui laluan kampung yang berturap.
Sepanjang perjalanan, pengunjung akan melalui kawasan hijau milik Jabatan Perkhidmatan Veterinar, ladang dan perkampungan yang masih mengekalkan suasana damai.
Papan tanda menuju ke makam turut disediakan, menjadikan lokasi ini mudah dijejaki walaupun berada agak jauh dari jalan utama.
Namun, ketenangan lokasi ini seolah-olah menyembunyikan satu persoalan besar yang masih belum terjawab sepenuhnya.
Siapakah Megat Panji Alam?
Dalam Hikayat Hang Tuah, Megat Panji Alam digambarkan sebagai seorang putera dari Terenganu yang telah dipertunangkan dengan Tun Teja.
Apabila Hang Tuah berjaya membawa Tun Teja ke Melaka, pembaca diberikan gambaran bahawa Megat Panji Alam kehilangan tunangannya.
Naratif ini begitu kuat sehingga ramai menganggap ia adalah sejarah sebenar.
Tetapi adakah benar begitu?
Hikayat Bukan Semestinya Sejarah
Ramai pembaca hari ini sering menyamakan hikayat dengan catatan sejarah.
Sedangkan kedua-duanya mempunyai tujuan penulisan yang berbeza.
Menurut ahli sejarah Melayu seperti Prof. Emeritus Muhammad Haji Salleh, hikayat ialah karya sastera yang menggabungkan unsur sejarah, imaginasi, simbolik dan nilai budaya bagi menyampaikan mesej kepada masyarakat.
Pandangan ini turut selari dengan penyelidikan ramai sarjana yang menyatakan bahawa hikayat tidak boleh dibaca secara literal seperti manuskrip sejarah rasmi.
Dalam dunia kesusasteraan Melayu klasik, watak-watak tertentu boleh diwujudkan, diolah atau diberikan gelaran tertentu bagi memperkukuhkan jalan cerita.
Dapatan Kajian Lapangan Team EMM
Dalam eksplorasi terbaru ini, Team Explorasi Misteri Mistik bersama Puan Ita telah menjalankan penelitian berdasarkan tinggalan sejarah di lokasi, pembacaan manuskrip lama serta analisis terhadap kronologi pemerintahan Kesultanan Melayu Melaka dan Kesultanan Pahang.
Hasil kajian dan dapatan kami mendapati bahawa:
Megat Panji Alam berkemungkinan bukan nama sebenar seorang individu sejarah, sebaliknya merupakan watak yang dibina oleh penulis Hikayat Hang Tuah sebagai elemen epik sastera.
Menurut dapatan kami, Hikayat Hang Tuah sebenarnya merupakan gabungan antara fakta sejarah dengan unsur dramatik bagi menjadikan jalan ceritanya lebih menarik.
Inilah yang menyebabkan masyarakat hari ini sukar membezakan antara sejarah sebenar dengan unsur epik sastera.
Benarkah Megat Panji Alam Merujuk Kepada Sultan Ahmad Pahang?
Inilah persoalan yang paling menarik.
Daripada penelitian kami, watak Megat Panji Alam sebenarnya lebih hampir merujuk kepada Sultan Ahmad Shah, iaitu Sultan Pahang kedua dari jalur keturunan Kesultanan Melaka.
Baginda dipercayai merupakan tunangan kepada Tun Teja sebelum peristiwa Tun Teja dibawa ke Melaka.
Namun begitu, nama Sultan Ahmad tidak digunakan secara terus oleh pengarang Hikayat Hang Tuah.
Sebaliknya, nama Megat Panji Alam dipercayai digunakan sebagai lambang atau gambaran kepada seorang kerabat istana dari Terengganu.
Pendekatan seperti ini bukan sesuatu yang asing dalam kesusasteraan Melayu klasik.
Banyak hikayat menggunakan nama simbolik bagi menyampaikan sesuatu cerita tanpa menamakan tokoh sebenar secara langsung.
Adakah Berlaku Pertempuran?
Satu lagi persoalan besar ialah mengenai konflik yang sering digambarkan berlaku antara Melaka dan Pahang.
Berdasarkan penelitian kami terhadap kedudukan politik ketika itu, kami berpendapat bahawa kemungkinan besar tiada peperangan besar berlaku sebagaimana yang digambarkan dalam hikayat.
Mengapa?
Kerana ketika itu Melaka merupakan kuasa maritim paling kuat di Alam Melayu.
Pahang pula berada dalam kedudukan yang jauh lebih kecil dari segi kekuatan politik dan ketenteraan.
Adalah sukar dibayangkan Sultan Ahmad mahu mengambil risiko melancarkan peperangan terhadap sebuah empayar yang jauh lebih kuat.
Kemungkinan besar unsur peperangan tersebut ditambah oleh pengarang bagi meningkatkan nilai dramatik penceritaan.
Mengapa Pengarang Hikayat Berbuat Demikian?
Dalam tradisi sastera Melayu, hikayat bukan sekadar mencatat sejarah.
Ia juga bertujuan:
- menghiburkan pembaca,
- mengangkat kehebatan tokoh tertentu,
- menyampaikan nilai kesetiaan,
- serta mengukuhkan imej sesebuah kerajaan.
Justeru, unsur dramatik seperti percintaan, peperangan dan pengorbanan sering diperkukuhkan supaya kisah tersebut lebih hidup.
Menurut A. Teeuw, karya sastera Melayu klasik harus dibaca sebagai teks budaya yang sarat dengan simbol dan bukan semata-mata rekod fakta sejarah.
Mengapa Makam Lubuk Pelang Penting?
Walaupun identiti sebenar individu yang dikebumikan di kawasan ini masih menjadi ruang kajian, kewujudan Makam Bersejarah Lubuk Pelang menunjukkan bahawa kawasan ini mempunyai hubungan dengan sejarah awal Pahang.
Makam-makam lama seperti ini bukan sekadar tinggalan batu nisan.
Ia merupakan saksi kepada perjalanan politik, pemerintahan dan perkembangan masyarakat Melayu suatu ketika dahulu.
Sebab itulah lokasi seperti ini wajar dipelihara dan dikaji secara berterusan.
Sejarah Perlu Terus Dikaji
Ahli sejarah terkenal Anthony Reid pernah menegaskan bahawa sejarah Asia Tenggara sentiasa berkembang apabila muncul penemuan baharu daripada manuskrip, arkeologi dan tradisi lisan.
Begitu juga menurut Prof. Emeritus Datuk Dr. Nik Hassan Shuhaimi Nik Abdul Rahman, sesuatu dapatan baharu perlu dinilai secara ilmiah melalui bukti, konteks dan penyelidikan yang berterusan.
Pandangan ini mengingatkan kita bahawa sejarah bukan sesuatu yang statik.
Ia sentiasa terbuka kepada penafsiran baharu selagi disokong oleh kajian yang bertanggungjawab.
Dalam konteks artikel ini, dapatan Team EMM merupakan satu pandangan kajian lapangan yang bertujuan membuka ruang perbincangan dan penyelidikan lanjut, bukannya menggantikan sejarah yang telah diterima secara umum.
Mengapa Persoalan Ini Penting?
Jika benar Megat Panji Alam hanyalah watak epik yang mewakili Sultan Ahmad Pahang, maka ia memberi implikasi besar terhadap cara kita membaca Hikayat Hang Tuah.
Ia mengajar kita bahawa:
- tidak semua yang terdapat dalam hikayat ialah fakta sejarah,
- sejarah dan sastera sering saling melengkapi,
- manuskrip Melayu perlu dibaca bersama sumber sejarah lain,
- dan penyelidikan lapangan masih mempunyai peranan penting dalam memahami sejarah bangsa.
Kesimpulan
Makam Bersejarah Lubuk Pelang bukan sekadar destinasi ziarah sejarah.
Ia membuka ruang kepada satu persoalan yang jauh lebih besar mengenai hubungan antara sejarah sebenar dan epik sastera Melayu.
Hasil kajian lapangan Team Explorasi Misteri Mistik bersama Puan Ita membawa satu pandangan bahawa watak Megat Panji Alam berkemungkinan merupakan watak sastera yang mewakili Sultan Ahmad Pahang, manakala unsur peperangan dan konflik dalam Hikayat Hang Tuah mungkin telah diperindahkan bagi menguatkan jalan cerita.
Walau bagaimanapun, seperti mana-mana kajian sejarah, dapatan ini wajar dinilai secara terbuka dan dibandingkan dengan sumber-sumber lain. Perbincangan yang sihat serta penyelidikan berterusan amat penting agar sejarah Melayu terus difahami dengan lebih mendalam dan seimbang.
Apa pula pandangan anda?
Adakah anda bersetuju bahawa Hikayat Hang Tuah menggabungkan sejarah dengan epik sastera? Atau anda mempunyai sumber lain yang boleh menambah perspektif baharu? Kongsikan pendapat anda di ruangan komen. Perbincangan yang berasaskan fakta dan sumber amat dialu-alukan.
❤️ Sumbangan Dana Explorasi
Jika anda menghargai usaha kami membongkar sejarah dan meneroka makam-makam bersejarah di dalam serta luar Malaysia, anda boleh membantu melalui sumbangan dana eksplorasi. Setiap sumbangan akan digunakan untuk kos perjalanan dan rakaman. Imbas sahaja QR atau layari jejakmisteri.com/sumbangan. Terima kasih atas sokongan anda.
Sumber Rujukan
- Hikayat Hang Tuah (edisi Dewan Bahasa dan Pustaka).
- Sulalatus Salatin (Sejarah Melayu) – Dewan Bahasa dan Pustaka.
- Muhammad Haji Salleh. Puitika Sastera Melayu.
- A. Teeuw. Kesusasteraan Melayu Tradisional.
- Anthony Reid. Southeast Asia in the Age of Commerce, 1450–1680.
- Nik Hassan Shuhaimi Nik Abdul Rahman – penulisan dan syarahan mengenai arkeologi serta pensejarahan Melayu.
- Buyong Adil. Sejarah Pahang.
- Linehan, W. A History of Pahang.
- Studions Production. “Makam Ini Mungkin Mengubah Sejarah Megat Panji Alam!” (Eksplorasi Lapangan). https://youtu.be/EQnOUYRzvLo
